دلایل عرق سرد و راه درمان آن

عرق سرد چیست؟

عرق سرد به تعریقی گفته می‌شود که در اثر گرما یا فعالیت بدنی ایجاد نشده است. بلکه این نوع تعریق در پاسخ بدن به استرس (فیزیکی یا ذهنی) و برخی مشکلات زمینه‌ای اتفاق می‌افتد. معمولاً فرد به طور ناگهانی دچار تعریق بدن همراه با احساس سرما می‌شود که خوشایند نیست. به‌عبارت‌دیگر می‌توان گفت عرق سرد نوعی پاسخ بدن به قرارگیری در شرایط خاصی است که از دیدگاه علمی تحت عنوان پاسخ جنگ و گریز (Fight-or-Flight Response) تعریف می‌شود. همچنین فرد ممکن است بیحالی و ضعف ناگهانی را هم تجربه کند.

نشانه‌های عرق سرد چیست ؟

اصلی‌ترین تفاوت عرق سرد با تعریق طبیعی این است که عرق سرد بدون ارتباط با دمای هوا یا فعالیت بدنی، و به ناگهان اتفاق می‌افتد. این نوع عرق ممکن است با حس لرز و سرما همراه باشد. خیلی مهم است که بدانید عرق سرد با تعریق شبانه و تعریق بیش از حد (هایپرهیدروزیس) تفاوت دارد. برای تشخیص عرق سرد به موارد زیر دقت کنید و درصورتی‌که تعداد زیادی از علایم را دارید و به دفعات زیاد دچار عرق سرد می‌شوید، حتماً از پزشک متخصص درباره آن سوال بپرسید:

• هنگام تعریق احساس سرما و لرز دارید.
• ممکن است درد یا حالت تهوع نیز داشته باشید.
• معمولاً تعریق سرد قبل یا بعد از استرس و اضطراب زیاد به سراغ شما می‌آید.
• عرق سرد به‌صورت ناگهانی و یکباره رخ میدهد.
• علایم این حالت در مردان، زنان و کودکان ممکن است متفاوت باشد.
• چنانچه عرق ناشی از شرایط استرس یا شوک باشد می‌تواند همراه با افزایش ضربان قلب، تنفس سریع، و خشکی دهان باشد.

علت عرق سرد در مردان و زنان

عرق سرد در هر فردی دلایل متفاوتی دارد. اقدامات لازم در هر مورد نیز به شناخت درست علت زمینه‌ای آن بستگی دارد. یکی از موارد کمک‌کننده به تشخیص علت زمینه‌ای، توجه به دیگر علائم همراه با آن وضعیت است. در زیر به برخی از مهم‌ترین علت‌های عرق سرد به همراه نشانه‌های جانبی آن‌ها اشاره شده است:

• ترس و اضطراب

ترس و اضطراب، رایج‌ترین دلیل عرق سرد در زنان، مردان و کودکان است. احساس ترس و فشارهای عصبی مثال‌هایی از شرایط استرس هستند که نیازمند کنترل هیجان است و درصورتی‌که افراد در زندگی روزمره نتوانند آن را مدیریت کنند، دچار عوارض آن خواهند شد.

• شوک و سنکوپ

شوک یک موقعیت تهدیدکننده حیات در پزشکی محسوب شده و حالتی است که به علت افت فشارخون سرخرگی و کم شدن حجم خون، کاهش اکسیژن در بافتها اتفاق می‌افتد. معمولاً در پدیده شوک، فرد علاوه برکاهش فشار خون، کاهش هوشیاری و افزایش تعداد ضربان قلب را نیز تجربه میکند. جریان خون بسیار پایین به مغز و دیگر اندام‌های حیاتی، بدن را دچار استرس کرده و کاهش جریان خون، اکسیژن و مواد غذایی کمی را به مغز می‌رساند که برای سلامتی و حیات فرد خطرناک است. از علائم دیگر شوک می‌توان به ضربان قلب تند، تنفس سریع، رنگ پریدگی، احساس ضعف، حالت تهوع و گیجی اشاره کرد.

سنکوپ به معنای افت ناگهانی فشارخون است که معمولاً منجر به غش‌کردن نیز می‌شود. عوامل مختلفی می‌توانند باعث سنکوپ شوند، از جمله ازدست‌رفتن آب بدن، گرمای زیاد، جمع‌شدن خون در اندام‌های تحتانی، خستگی زیاد و برخی مشکلات قلبی می‌تواند این حالت را در افراد ایجاد کند.

• عفونت

یکی از اصلی‌ترین علایم عفونت در بدن تب است و هر عفونتی که باعث تب شود می‌تواند باعث عرق سرد نیز بشود. همچنین موارد شدید عفونت که با نام سپسیس (sepsis) شناخته می‌شوند نیز می‌توانند باعث شوک و در نتیجه عرق سرد شوند. از علائم دیگر عفونت و سپسیس می‌توان به تب بالا، لرز، تنفس سریع، گیجی، نبض بالا، یا ازدست‌رفتن هوشیاری اشاره کرد.

• یائسگی یا منوپوز (Menopause) علاوه بر علائمی مانند گرفتگی، عرق سرد نیز می‌تواند از نشانه‌های فیزیکی قابل‌توجه همراه با منوپوز باشد. یائسگی و تغییرات هورمونی مرتبط با آن می‌توانند باعث عرق سرد شوند. کاهش سطح استروژن در دوران منوپوز، سیستم تنظیم دمای بدن را تحت‌تأثیر قرار می‌دهد و ممکن است باعث گرگرفتگی، تعریق ناگهانی و احساس سرما پس از تعریق شود. این علائم معمولاً همراه با اختلال خواب، تغییرات خلقی و تعریق شبانه دیده می‌شوند.
• جراحت و زخم شدید

جراحت‌ها و زخم‌های شدید نیز می‌توانند باعث عرق سرد شوند. درد شدید، خونریزی یا شوک ناشی از آسیب، بدن را وارد وضعیت استرس می‌کند و ممکن است علائمی مانند تعریق ناگهانی، رنگ‌پریدگی، ضعف، سرگیجه و افزایش ضربان قلب ایجاد شود. در آسیب‌های شدید، عرق سرد می‌تواند نشانه‌ای از افت فشارخون یا شوک باشد و نیاز به بررسی فوری پزشکی داشته باشد.

• میگرن

میگرن یک بیماری شایع عصبی است که منجر به سردرد شدید و احساس تپش در یک طرف سر می‌شود. سردرد میگرنی، ممکن است چندین ساعت طول بکشد و یا تا چند روز ادامه یابد. معمولاً شامل سردردی همراه باحالت تهوع  و استفراغ، حساسیت به نور، بو یا صدا است. در برخی زنان و مردان هنگام وقوع میگرن، علاوه بر علایم اصلی میگرن، تب سرد و تعریق غیرطبیعی نیز گزارش می‌شود.

• حمله قلبی

عرق سرد می‌تواند یکی از علائم مهم حمله قلبی باشد. در این شرایط، فرد ممکن است علاوه بر تعریق ناگهانی و احساس سرما، دچار درد یا فشار در قفسه سینه، تنگی نفس، تهوع، سرگیجه یا درد در بازو و گردن شود. ازآنجاکه حمله قلبی یک وضعیت اورژانسی است، مشاهده این علائم نیازمند مراجعه فوری به اورژانس خواهد بود. این وضعیت به‌خصوص در زنان و مردان سالمند بسیار قابل‌توجه است.

• گلوکز پایین خون (هایپوگلایسمی)

این وضعیت در افراد مبتلا به دیابت نسبتاً شایع است. مغز، نسبت به کمبود گلوکز مانند وضعیت کمبود اکسیژن حساس است و آن را یک وضعیت اورژانسی می‌داند. اگر عرق سرد به دلیل افت قند باشد، معمولاً تنها علامت نیست و مواردی مثل:

لرزش دست‌ها یا بدن، گرسنگی شدید و ناگهانی، اضطراب، تپش قلب، تاری دید، ضعف و بی‌حالی یا عدم تمرکز هم دیده می‌شود.

این مورد با بقیه علت‌های عرق سرد یک تفاوت مهم دارد: می‌تواند سریعاً با مصرف قند اصلاح شود.

جدول زیر میتواند به شما در تشخیص علت عرق سرد و نشانه های آن کمک کند:

درمان عرق سرد

برای درمان عرق سرد باید دانست که این نوع تعریق از نوع ثانویه است. منظور از ثانویه آن است که تعریق در اثر عامل مشخص و شناخته شده دیگری به وجود آمده است. انواع تعریق و تفاوت‌های آن‌ها را به طور مفصل در مقاله دیگری توضیح داده‌ایم (برای مطالعه این مطلب کلیک کنید: تفاوت تعریق زیاد اولیه و ثانویه. بنابراین، درمان عرق سرد می‌بایست از طریق شناخت و برطرف‌کردن علت زمینه‌ای آن انجام شود.
به طور مثال، اگر علت عرق سرد از تنگی نفس بوده باشد، کمک به تنفس طبیعی فرد و دریافت اکسیژن کافی می‌تواند عرق سرد وی را از بین ببرد. به‌عبارت‌دیگر، مانند دیگر انواع تعریق ثانویه، خود عرق مشکل نیست، بلکه نشانه وجود یک مشکل است.
توجه به این نکته مهم است که عرق سرد ممکن است نشان‌دهنده شرایط اورژانسی باشد (مانند حمله قلبی) و نیاز است همراه با اقدامات اولیه کمکی، هر چه سریع‌تر مداخله پزشکی در مراکز درمانی صورت بگیرد.

تفاوت عرق سرد با تعریق بیش از حد (هایپرهیدروزیس)

همانطور که گفته شد، تشخیص نوع تعریق، در انتخاب درمان مناسب آن کلیدی است. اگر تعریق به طور مقطعی و ناگهانی ایجاد شده و همراه با علائم شوک، استرس و شرایط بحرانی است، ماهیت ثانویه دارد و می بایست علت زمینه ای آن درمان شود.
از طرف دیگر، اگر تعریق از سنین پایین شروع شده، تقریبا به طور همیشگی وجود دارد (یا حداقل برای مدت طولانی، بیش از سه بار در هفته اتفاق می افتد) و الزاما در اثر شرایط استرس آور بروز پیدا نمی کند، تعریق بیش از حد (هایپرهیدروزیس) اولیه است و می توان آن را به راحتی با روش یونتوفورزیس درمان کرد.

یونتوفورزیس (Iontophoresis) یک روش درمانی غیرتهاجمی برای کاهش تعریق بیش‌ازحد است، مخصوصاً در مواردی مثل تعریق دست، پا و زیر بغل. در این روش، از یک دستگاه استفاده می‌شود که جریان الکتریکی ضعیف و کنترل‌شده را از طریق آب یا پد مرطوب به پوست منتقل می‌کند.

شاید سوال شما هم باشد:

• چه زمانی عرق سرد نشانه بیماری جدی است ؟

زمانی که دفعات زیادی به آن دچار میشوید یا همراه با نشانه های حاد دیگری مثل سرگیجه، افت محسوس فشار خون و تغییر در ضربان قلب باشد. عرق سرد همراه با علائمی مانند درد یا فشار قفسه سینه، تنگی نفس، غش یا بی‌هوشی، گیجی شدید، تب بالا و لرز شدید یا ضعف ناگهانی نیازمند مراجعه سریع به پزشک دارد.

• عرق سرد در زنان نشانه چیست ؟

  مهم‌ترین دلایل آن می‌توان به اضطراب و استرس، افت قند خون، یائسگی (منوپوز)، عفونت‌ها، کم‌خونی، مشکلات قلبی و شوک اشاره کرد. در دوران یائسگی، تغییرات هورمونی باعث اختلال در تنظیم دمای بدن شده و می‌تواند منجر به گرگرفتگی و تعریق ناگهانی یا عرق سرد شود.

• آیا کودکان هم دچار تعریق سرد می شوند ؟

  بله، کودکان نیز می‌توانند دچار عرق سرد شوند. در کودکان معمولاً علت‌هایی مانند تب و عفونت، افت قند خون (به‌خصوص در صورت نخوردن غذا)، ترس و اضطراب شدید یا کم‌آبی بدن باعث بروز این حالت می‌شود. اگر عرق سرد در کودک همراه با بی‌حالی، تب بالا، خواب‌آلودگی غیرعادی یا کاهش هوشیاری باشد، باید سریعاً به پزشک مراجعه شود.